Iris de Vries

Dick Swaabs adviezen voor een neurobiologisch verantwoorde lifestyle in coronatijd gepubliceerd in Clique Magazine bij Elsevier Weekblad

door Iris de vries

In zijn meest recente boek: ‘Ons creatieve brein, hoe mens en wereld elkaar maken’ zoomt professor Dick Swaab op boeiende wijze in op de interactie tussen ons creatieve brein en onze omgeving. “Zonder creativiteit zou er geen vooruitgang zijn en zouden we tot in het oneindige dezelfde plannen blijven herhalen.” Ik sprak Dick Swaab over kunst, kommervet, gestreste breinen en vroeg hem naar dé neurobiologisch verantwoorde lifestyle voor een gezond brein, ook in coronatijd.

Kunst

“Kunst onderscheidt de mens van de dieren, hoewel er ook apen en olifanten zijn die een beetje kunnen ‘schilderen’. Dit kan echter geen echte kunst genoemd worden omdat er geen sprake is van creativiteit, de dieren hebben een trucje aangeleerd. Zo is er een aap in Londen die kindertekeningen kan maken, maar deze altijd meteen weer weggooit. De dieren hechten geen emotionele waarde aan hun zelfgemaakte creaties en dat is wel een voorwaarde voor kunst.” Dick Swaab vertelt over zijn eigen ervaring in de Sagrada Familia in Barcelona, waarbij kunst veel emotie bij hem opriep. “Ik was er rond lunchtijd en het licht speelde door de gekleurde ramen heen, het was echt een hele bijzondere belevenis. Dat heb je soms. Soms met mensen, soms met kunst. Onze spiegelneuronen in het brein zorgen ervoor dat wij de stemming van de kunstenaar kunnen overnemen. Verschillende soorten kunstwerken kunnen dan ook verschillende stemmingen oproepen. Onderzoek in een psychiatrische kliniek liet zien dat patiënten bij kunstwerken van Van Gogh significant meer vroegen om kalmerende middelen. De werken waarbij mensen juist rustig werden waren foto’s van de savanne in Afrika, wellicht omdat we daar oorspronkelijk vandaan komen als mens.”

Kommervet

“We zijn mens geworden in de savanne, er was toen net genoeg eten voor een klein groepje om te overleven. Al het beschikbare eten moest opgegeten worden, waardoor we nu nog steeds een oerinstinct hebben om al het eten dat beschikbaar is op te eten. De hypothalamus heel diep in het brein is verantwoordelijk voor eten en voortplanting en die reguleert hormonen. Wanneer we heel fanatiek gaan lijnen om af te vallen kan de hypothalamus in noodtoestand schieten, wat zorgt voor een vreselijk hongergevoel. Hierdoor kan het doel om af te vallen sterk tegengewerkt worden en kan vervolgens een jojo-effect en zelfs obesitas op de loer liggen. Obesitas brengt vele risico’s mee zoals de kans op diabetes en daardoor ook een groter risico op dementie.” Swaabs advies om af te vallen is dan ook om vooral niet te gaan crashdiëten, maar om vanuit een hele stabiele situatie in kleine stapjes minder te gaan eten. “Het is ook belangrijk om stress te reduceren, want stress kan ervoor zorgen dat mensen te veel gaan eten. Kommervet noemen ze dat ook wel.” 

Lockdown

“Wanneer mensen onder stress staan door bijvoorbeeld de avondklok of doordat zij hun vrienden en familie niet kunnen zien, kan de stress enorm worden en dat gaat gepaard met hoge cortisol die de functie onderdrukt van de prefrontale cortex. De huidige lockdown kan om die reden voor sommige mensen ingrijpende gevolgen hebben op het brein en gedrag.” De recentelijke rellen die ontstonden na het ingaan van de avondklok zijn volgens Dick Swaab te verklaren vanuit de neurobiologische wetenschap. “Het brein rijpt heel langzaam, de prefrontale cortex doet er 25 jaar over om een beetje volwassen te worden. Dit deel is verantwoordelijk voor het zetten van morele regels en het remmen van impulsen. Als die al zwak is -zo tot je 25e levensjaar- kan een stressvolle situatie rondom corona ervoor zorgen dat de prefrontale cortex geremd wordt en jongeren de mogelijkheid verliezen om hun impulsen te onderdrukken. Recentelijk is om die reden ook het volwassen strafrecht opgetrokken naar 23 jaar. Dat is de enige keer dat de politiek heeft geluisterd naar het hersenonderzoek.” 

Leefstijl

“Een gezonde leefstijl verkleint de kans op alzheimer en andere hersenaandoeningen.” Zoals zijn collega Erik Scherder overal het belang van bewegen voor het brein predikt, gelooft Dick Swaab ook dat bewegen voor veel mensen een goede manier kan zijn om het brein gezond te houden. Echter zegt hij daar wel bij: “Je hebt niet hét brein, ieder brein is anders, ook bij eeneiige tweelingen en zelfs bij Siamese tweelingen zijn er verschillen in het brein. Je hebt dus niet een recept voor iedereen, dat hangt tevens af van wat je zelf leuk vindt.” Hij plaatst ook nog een belangrijke kanttekening bij het gezonde effect van bewegen. “Een marathon is niet gezond voor het brein, er is wel een limiet en door sommige sporten kan er ook veel schade ontstaan aan het brein, denk bijvoorbeeld aan het enorme risico op hersenschade bij boksen, waardoor elk jaar zelfs vele boksers komen te overlijden.” Het thuis aan de slag gaan met de sportieve spellen van de Nintendo Switch kan dan ook een veilige en geschikte manier zijn om in beweging te blijven tijdens de lockdown. “Zolang je maar niet op je hoofd valt,” zegt Dick Swaab met een knipoog.

Stimuleren

“Bij sommigen wordt het brein op een plezierige manier gestimuleerd met sport, bij anderen met kunst, contact met vrienden, spelletjes spelen of Netflix series kijken, dat is heel persoonlijk. Je moet proberen om het brein te stimuleren en je moet proberen om de stress te reduceren.  Taalontwikkeling is een goede stimulans voor het brein. Kinderen die tweetalig zijn opgegroeid bouwen daardoor een reserve op waardoor zij gemiddeld vijf jaar later alzheimer krijgen dan de rest van de populatie. Op volwassen leeftijd is het heel belangrijk dat je een baan hebt die interessant is, in de zin dat die voortdurend eisen aan je stelt. Liever geen routineklus, maar werk waarbij je constant moet blijven nadenken. Ook op oudere leeftijd blijft nieuws en novelty van belang. Doe dingen die je interesseren en zorg dat je bezig blijft.” Dick Swaab met zijn respectabele leeftijd van 75 jaar is zelf een uitstekend voorbeeld. Hij werkt momenteel nog met heel veel plezier bij het herseninstituut in Amsterdam en zijn onderzoeksgroep in China.